NỒI CÁM LỢN

Đối với những đứa trẻ sinh ra ở vùng quê như tôi, đặc biệt là thế hệ 8x, 9x thì nồi cám lợn không có gì là quá xa lạ. Với tôi, nó quen thuộc đến mức khiến tôi "ám ảnh".

Nói đến cám lợn, dù bạn không biết nó là gì thì bạn cũng có thể tưởng tượng được nó là đồ cho lợn ăn. Gọi là cám lợn nhưng thực ra cám rất ít, chủ yếu là thập cẩm các loại cơm thừa, canh cặn nấu chung với bèo bồng, khoai ngứa đã được thái nhỏ.

Và tôi sẽ cho các bạn biết tại sao nó lại "ám ảnh" với tôi đến thế.

Trước tiên, để nấu được một nồi cám lợn, tôi sẽ phải đi hớt bèo bồng mọc đầy trên ao và cắt khoai ngứa mà mẹ tôi trông xung quanh bờ. Thực ra hớt bèo và cắt khoai lại đơn giản, vấn đề chính ở đây là bèo và khoai rất ngứa, nếu chẳng may để nó dính vào tay thì bạn hãy chuẩn bị tinh thần để gãi liên tục, gãi đến sưng đỏ. Thời đó thì làm gì đã có bao tay như bây giờ, vậy nên tôi vừa thái vừa phải chú ý để nhựa không dính vào.

Tất cả nguyên liệu thái xong sẽ được tôi nhét chặt vào nồi. Nồi cám lợn cực kỳ nặng, đương nhiên với đứa mới lên lớp hai như tôi hồi đó thì không thể nào bê được mà phải nhờ mẹ. Nhiều lúc tôi chỉ ước sao cái kiềng bếp gãy đi để tôi khỏi phải nấu nữa, thế nhưng kiềng làm bằng sắt và cực kỳ dày, đến tận bây giờ, quá hai chục năm rồi mà nó vẫn bền như vậy. 

Thái xong rồi thì tôi sẽ đi rút rơm để nấu cám. Cho những ai chưa biết thì khi lúa chín, lúa sẽ được bó lại và cắt làm hai phần, phần gốc sau khi phơi thì được gọi là rạ, phần này to và hay dính bùn nên đun rất khó. Phần bên trên, sau khi được tuốt lúa và phơi thì gọi là rơm, phần này tôi thích nhất vì đun rất bén lửa, lửa to và đều khiến nồi cám nhanh sôi. Nhưng các bạn biết đấy, đời đâu có như mơ. Gọi là rút rơm cho sang mồm chứ rơm thì ít còn rạ thì nhiều. Mà rút rơm cũng tốn công tốn sức lắm. Vì tất cả rơm và rạ sau khi phơi khô sẽ được chất thành một cái đống to, rạ ở dưới còn rơm ở trên, chúng được nén rất chặt, thế nên khi rút ra tôi phải dùng hết sức mới rút được nhiều. 

Nhưng vậy vẫn chưa là gì. Tôi sợ nhất là nấu cám vào những ngày hè, khi mà mưa nắng thất thường y như tính mẹ tôi. Nếu trời nắng thì đương nhiên nấu cám rất nóng, mồ hôi tuôn ra như suối, vừa đun vừa phải lau, có khi đun xong mà mặt nhem nhuốc, quần áo ướt đẫm, dính vào người vô cùng khó chịu. Những ngày mưa còn tệ hơn nhiều. Vì mưa nên rơm và rạ bị ướt, khi đun lửa không to được, vậy nên tôi phải liên tục lấy que thanh nó ra để nó cháy. Đương nhiên rơm rạ đã bị ẩm rồi thì khi đun chắc chắn chỉ toàn khói là khói. Nhiều khi tôi không thể thở được, phải bịt mũi chạy ra ngoài hít tí không khí để lấy hơi vào chiến đấu tiếp với cái nồi cám lợn.

Khi cám sôi, tôi sẽ lấy đôi đũa cả mà ông tôi vót từ tre để quấy nồi cám. Cám phải quấy thì nó mới nhanh chín và nhanh nhừ, còn nhừ như nào mới được ấy hả, cái này lại phải hỏi mẹ tôi. Tôi thì lúc nào cũng chỉ muốn mau xong để còn được đi chơi, vậy nên cứ được vài phút lại ra hỏi mẹ xem cám đã được hay chưa. Giây phút nghe phán quyết của mẹ có khi còn hồi hộp hơn cả khi nghe cô thông báo điểm thi cuối kỳ.

Hồi ấy, không hôm nào tôi được đun nồi cám một cách yên ổn. Cứ đun được một tí, con Mít hàng xóm lại chạy xồng xộc vào hỏi:

     "Đun xong chưa còn đi chơi?"

     "Vừa mới đun, còn lâu mới xong."

Thi thoảng nó sẽ đun giúp tôi một lúc, hai đứa vừa đun vừa buôn chuyện tầm phào, khiến tôi cảm thấy hôm đó thời gian trôi thật nhanh.

Có một hôm, nó đang nhìn thấy tôi quấy cám bằng cái đôi đũa cả, nó bèn doạ tôi:

     "Sao mày lại quấy cám bằng cái này?"

     "Ơ thế không quấy bằng cái này thì quấy bằng cái gì?"

     "Hôm trước tao nghe con Tôm kể là, có thằng nào ở xóm bên ấy, bị đỉa chui vào tai."

     "Thế thì có liên quan gì đến đôi đũa cả?"

     "Mày trật tự cho tao kể. Nó nghịch ngợm, mẹ nó bèn lấy đôi đũa cả gõ vào đầu nó, ngờ đâu chỉ gõ nhẹ mà đầu nó vỡ đôi. Hoá ra đỉa ăn hết não nó rồi." 

Giọng nó lên bổng xuống trầm, vừa kể vừa diễn tả khiến tôi cũng có chút sợ hãi nhưng vẫn cố tỏ ra bình thường:

     "Mày nói điêu."

     "Tao thề, tao hứa, tao đảm bảo. Không tin mày đi hỏi con Tôm mà xem."

Nó nói chắc như đinh đóng cột khiến tôi sợ chết khiếp. Tôi bèn nhanh chóng cầm đôi đũa cả vứt ra bụi chuối sau nhà, chỉ sợ mẹ tìm thấy và có dịp đánh vào đầu tôi thì đầu tôi sẽ nát hết.

Tất nhiên thì mẹ tôi nhanh chóng phát hiện ra sự biến mất của đôi đũa. Sau một hồi tra khảo, tôi mới khai thật và mếu máo kể lại câu chuyện. Cái kết là mẹ tôi gõ vào đầu tôi và khiến tôi ngộ ra hai điều: đầu tôi không bị nứt và con Mít nói điêu. Tôi ngu quá mà. Tôi ghi thù nó từ đó, thầm hứa sẽ trả thù cho bằng được.

Cũng lại là một hôm tôi đang nấu cám, con Mít cầm chùm nhãn mới vặt trộm trên cây xuống sang cho tôi ăn. Chỉ vì cái tội vừa ăn vừa nói mà nó bị hóc, nuốt luôn hạt nhãn vào trong bụng. Tôi bèn bảo:

     "Mày nôn ra ngay đi. Mẹ tao bảo nuột hạt vào bụng là nó sẽ mọc cây trong bụng đấy, cây nó lớn nó sẽ chui ra từ mồm, tai, mũi... đấy."

Con Mít sợ quá cứ oẹ liên tục nhưng chẳng nôn ra được thứ gì. Cả tôi với nó đều sợ hãi, cứ khóc như mưa nhưng lại không dám nói cho ai biết. Cả tuần sau đó chúng tôi đều sống trong lo âu và sợ hãi, phân vân không biết bao giờ cây mới mọc, rồi cây có chui ra từ mồm như mẹ tôi nói không. Tận đến khi thằng Tép vô tình kể nó nuốt hạt táo nhưng không sao, lúc đó hai đứa tôi mới dám thở phào nhẹ nhõm.

Thế nhưng không phải hôm nào con Mít cũng tốt tính như thế. Thường khi tôi nấu cám, nó sẽ trêu trọc tôi bằng cách ngồi bên cạnh tôi, vừa nhìn tôi vật vã với nồi cám, vừa kể những trò hay mà nó và đám con Tôm, thằng Tép chơi: nào là thả diều, bắn bi rồi ném lon, bắn tòm. Tôi nghe mà chỉ muốn chạy ngay đi chơi, kệ nồi cám muốn ra sao thì ra. Tôi đâm bực và giận con Mít vô cùng, không thèm chơi với nó mấy hôm liền. Tình bạn thân thiết, bền chặt đến mấy năm của tôi và con Mít thi thoảng lại bị rạn nứt vài vết như vậy, âu cũng chỉ vì nồi cám lợn.